Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư 54/2026/TT-BGDĐT quy định về chuẩn chương trình đào tạo đại học đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc chuẩn hóa chất lượng nhân lực quốc gia. Một trong những điểm nổi bật của Thông tư mới chính là việc nâng tầm khung năng lực số lên vị thế tương đương với năng lực ngoại ngữ trong chuẩn đầu ra bắt buộc ở trình độ đại học, thạc sĩ và tiến sĩ.

Nội dung của thông tư đã nêu rõ chuẩn đầu ra năng lực số được cụ thể hóa thành các yêu cầu có thể quan sát, đánh giá và đo lường được, làm căn cứ để thiết kế, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và cải tiến chương trình đào tạo cũng như xét công nhận kết quả học tập và cấp văn bằng. Như vậy trong bối cảnh hiện tại, năng lực số không còn là một kỹ năng bổ trợ mà đã trở thành một trong những điều kiện bắt buộc người học phải lĩnh hội và vận dụng tốt khi muốn nhận được các văn bằng tốt nghiệp từ cử nhân trở lên.

Ứng dụng AI vào các chương trình đào tạo

Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) nói chung và Học viện cơ sở nói riêng đã xây dựng lộ trình đào tạo cho phép sinh viên tiếp cận với các nền tảng công nghệ ngay từ năm học đầu tiên. Với vị thế là cơ sở giáo dục đại học trọng điểm về kỹ thuật, công nghệ, Nhà trường đã triển khai hệ thống học liệu số và hạ tầng công nghệ thông tin đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về môi trường học tập và chuẩn đầu ra trong bối cảnh số hóa hiện nay.

Đặc biệt, Học viện đã tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào chương trình đào tạo như một chuẩn đầu ra bắt buộc, giúp sinh viên hình thành năng lực ứng dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề thực tiễn. Việc tiếp cận AI ngay từ sớm trang bị cho người học tư duy và kỹ năng khai thác hiệu quả các công cụ công nghệ hiện đại, góp phần giúp sinh viên sẵn sàng thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao và xu hướng phát triển của thị trường lao động.

Việc phổ cập số không chỉ dừng lại ở đối tượng là các sinh viên đang học tập tại trường, Học viện cơ sở còn chủ động mở rộng hoạt động phổ cập năng lực số đến nhiều đối tượng hơn. Trong thời gian tới, Học viện Cơ sở sẽ triển khai chương trình AI học đường dành cho học sinh phổ thông, giáo viên và cả phụ huynh.

Theo đó, chương trình AI học đường được thiết kế với mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng AI phù hợp đối với từng nhóm đối tượng. Đối với học sinh, nội dung sẽ tập trung vào việc hình thành tư duy sử dụng AI đúng mục đích, biết khai thác công cụ để hỗ trợ học tập, không phải sử dụng để thay việc học hay tính toán và cho ra đáp án. Đối với giáo viên, chương trình giới thiệu các phương thức ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng nhằm giúp lớp học trở nên sinh động hơn, xây dựng học liệu và giảm tải một số công việc. Với phụ huynh, cha mẹ cần phải hiểu cách các công cụ AI vận hành đề vừa quản lý, vừa hỗ trợ con em của mình trong việc học trong thời đại công nghệ.

Tiếp tục đẩy mạnh đào tạo mô hình STEM theo khung năng lực số

Theo bài viết “Giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông mới” của Trung tâm truyền thông giáo dục (Bộ GD-ĐT), STEM là viết tắt của các từ Science (khoa học), Technology (công nghệ), Engineering (kỹ thuật) và Math (toán học). Có thể hiểu, STEM là một chương trình giảng dạy dựa trên ý tưởng trang bị cho người học những kiến thức, kỹ năng liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học-theo cách tiếp cận liên môn và người học có thể áp dụng để giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày. 

Trên cổng thông tin chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thống kê cho thấy năm 2026 có có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào STEM là 2.368.179, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng. Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này là 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.

Tại Học viện, hệ thống đào tạo STEM được áp dụng với hơn 20 ngành thuộc các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ, riêng tại cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh có 10 ngành. Trong số đó, nhiều ngành đào tạo hiện đang thuộc danh mục ưu tiên phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao theo các chương trình, đề án của Chính phủ.

10 ngành và chương trình đào tạo kỹ thuật được Chính phủ xem xét cấp học bổng theo Nghị định số 179 tại Học viện Cơ sở bao gồm: Hệ thống thông tin, Kỹ thuật Điện tử viễn thông, Kỹ thuật Điều khiển và tự động hóa, Công nghệ thông tin, An toàn thông tin, Trí tuệ nhân tạo, Kỹ thuật dữ liệu, Công nghệ thông tin (CLC), An toàn thông tin (CLC) và Chương trình Công nghệ vi mạch bán dẫn (dự kiến).

Để tiếp tục áp dụng sâu rộng mô hình đào tạo STEM theo khung năng lực số, Học viện cũng đã đẩy mạnh đầu tư đồng bộ hệ thống phòng thí nghiệm và phòng Lab, đồng thời tích hợp các không gian thực hành vào các chương trình đào tạo hiện tại sẵn có. Tại cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh, Học viện tăng cường các điều kiện để triển khai hiệu quả mô hình đào tạo STEM thông qua hệ thống phòng thí nghiệm và phòng Lab chuyên sâu. 

Tiêu biểu là Phòng Lab UAV phục vụ nghiên cứu thiết bị bay không người lái và Phòng thí nghiệm Thông tin vô tuyến với hệ thống thiết bị đo kiểm, mô phỏng công nghệ truyền thông không dây, mạng di động và các công nghệ thế hệ mới. Việc được tiếp cận trực tiếp với thiết bị, phần mềm và quy trình công nghệ chính là cơ hội để sinh viên trải nghiệm mô hình thực tiễn, kiểm chứng và cải tiến lý thuyết.

Tự hào là đơn vị giáo dục dẫn đầu về chuyển đổi số

Nhà trường đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái giáo dục số toàn diện, nơi kỹ năng ứng dụng công nghệ trở thành năng lực cốt lõi trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu. Minh chứng rõ nét cho năng lực thực thi phổ cập số giáo dục bền vững chính là những danh hiệu mà đơn vị nhận được trong suốt thời gian qua:

– Một trong năm cơ sở giáo dục đại học công lập trọng điểm quốc gia về kỹ thuật, công nghệ (theo Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học giai đoạn 2021–2030)

– Một trong 13 trường đại học dẫn dắt trung tâm đào tạo xuất sắc và tài năng, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như công nghệ mạng thế hệ sau, công nghệ an ninh mạng thông minh và truyền thông đa phương tiện. 

– Một thành viên liên minh phát triển nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp chip bán dẫn – lĩnh vực được xem là nền tảng chiến lược của kỷ nguyên công nghệ mới, cùng với Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Đà Nẵng 

– Năng lực đổi mới sáng tạo được ghi nhận khi xếp hạng số 1 Việt Nam về tiêu chí Đổi mới sáng tạo theo bảng xếp hạng SCImago Institutions Rankings 2024.

Như vậy, trước khi khung năng lực số trở thành chuẩn đầu ra bắt buộc trong giáo dục đại học, Học viện đã chủ động xây dựng hệ sinh thái đào tạo gắn với chuyển đổi và phát triển năng lực số cho người học. Khi lựa chọn học tập tại ngôi trường có thế mạnh về kỹ thuật, công nghệ, người học không chỉ đáp ứng được chuẩn đầu ra theo quy định mà còn được trang bị năng lực cần thiết để thích ứng, cạnh tranh và phát triển trong môi trường làm việc số ở tương lai.